Teknostres

H. F. Akınoğlu (1992)

Bu çalışmada, Türkiye 'deki kütüphane, dokümantasyon ve enformasyon merkezlerindeki personel, kullanıcı ve yöneticileri  etkileyen teknostresin kaynakları ele  alınmaktadır. Yöneticilere yönelik öneriler,  teknostrese maruz kişilerle yapılan  görüşmeler ve kişisel izlenimlere dayanılarak yapılmaktadır.

Teknostresin Göstergesi Olan Davranışlar ve Nedenleri

Davranışlar
Nedenleri
  • Endişe/kuruntu
  • İnkâr/yalanlama
  • Teknolojiye direnme
  • Teknofobi
  • Panik
  • Çekişme/zıtlaşma
  • Zihinsel yorgunluk
  • Hata yapma korkusu
  • Yalnızlık duygusu
  • Kasların sürekli gergin olması
  • Aşağılık/güçsüzlük duygusu
  • Tembellik
  • Çekingenlik
  • Durağanlık
  • Ürkeklik/korku/kaçma isteği
  • Özerkliğinin kaybolması korkusu
  • Yükselme olanaklarının kaybolması korkusu
  • İş çevresindeki kontrolünün kaybolması korkusu
  • Sosyal izolasyon korkusu
  • Değişim korkusu
  • Dikkatsizlik sonucu verileri kaybetme
  • Özgürlüğünün, kişisel dokunulmazlığının, ve kontrolünün kaybolması korkusu
  • Bilgisayara bağımlılık
  • Kendi hatalarının ortaya çıkma korkusu
  • Bilgisayar sistemlerindeki gelişmeler karşısında her geçen gün zayıflığının / güçsüzlüğünün farkına varması
  • Manual olarak yapabileceği bazı işlerde bile bilgisayara başvurması (sözgelimi basit matematiksel işlemlerde bile hesap makinası kullanma gereksinimi)
  • Bilmemekten doğan korku
  • Çekingenlik kaynaklı
  • İlk defa karşılaşıyor olması; kullanım konusunda bilgisiz olması ya da bilgisiz bırakılması (uzak tutulması,öğretilmemesi)
  • Pasifıze edilmişlik duygusu
  • Kimsenin öğretmek istememesi
  • Mesleki açıdan yetersiz olduğuna inanmak
  • Alanlarda uzmanlaşmaya gidilmemesi
  • Her alandaki işin üretilmesini istemek


Teknoloji dilinin yabancı ülkeler tarafından üretilmesi sonucu ilk kullanıcılar ve ikincileri bu stresi yaşayacaktır. Ülkemizin üreteceği teknolojik dil ile iyi öğretilmiş olanüçüncü grubun teknostresi aşması çok kolay olacaktır ve hatta ileride teknostres meselesi kalmayacaktır.

Yöneticiler kendileri henüz öğrenemedikleri ve çalışanlara gerekli eğitimi verdirtmeden önce, emrine sunulan makina hakkında, kulaktan dolma veya belli deneyimlerine dayalı
bilgileri, personelin önüne, anlaşılmaz biçimde yığıp; personelin kendisinden kullanması beklenen teknolojiden korkutmakta vei öğrenme işlevinin tamamlanmasına ya da kişilerin öğrenmesini beklemeksizin verilen işin yapılmasını beklemektedirler.

Teknostrese Yol Açan Nedenler
  • Teknolojiyi kullanma eğitiminin olmamas
  • Hizmetiçi eğitime önem verilmemesi
  • Uzmanların ikinci-üçüncü kişilere tam öğretememesi
  • Eğitim ve öğretim döneminde konuyla ilgili programlar olmaması
  • Her meslek sahibinin konuyla ilgili araştırma-uyuşumluluk içine girememesi
  • Mesleki alanda veya davranış alanlarında başarısızlığın/hatanın "anında" cezalandırılması
  • İlgi alanlarının belirlenmemesi veya zorla bir alanda çalıştırmak